Ở bài trước, chúng ta đã tìm hiểu Model và cách Eloquent ORM ánh xạ giữa đối tượng và bảng dữ liệu.

Trong bài học này, chúng ta sẽ bắt đầu thao tác trực tiếp với cơ sở dữ liệu thông qua Eloquent mà không cần viết các câu lệnh SQL.

Đây là một trong những lý do khiến Laravel trở thành framework PHP được yêu thích nhất hiện nay.

CRUD là gì?

CRUD là bốn thao tác cơ bản với dữ liệu:

Hầu hết các hệ thống quản lý như:

• Blog

• Website tin tức

• Bán hàng

• Quản lý nhân sự

• Quản lý sinh viên

đều xoay quanh bốn thao tác này.

Chuẩn bị Model

Ví dụ chúng ta có Model:

Post

tương ứng với bảng:

posts

và đã khai báo:

protected $fillable = [
    'title',
    'content',
    'category_id'
];

Create()

Thêm dữ liệu mới:

Post::create([
    'title' => 'Laravel 12',
    'content' => 'Học Eloquent ORM',
    'category_id' => 1
]);

Laravel sẽ tự động sinh câu lệnh SQL để thêm dữ liệu vào bảng posts.

Điều kiện để create() hoạt động là Model phải khai báo thuộc tính $fillable hoặc $guarded phù hợp.

all()

Lấy toàn bộ dữ liệu:

$posts = Post::all();

Kết quả trả về là một Collection chứa tất cả bản ghi trong bảng.

Hiển thị:

foreach ($posts as $post) {
    echo $post->title;
}

all() thích hợp với bảng có ít dữ liệu.

Nếu bảng có hàng nghìn hoặc hàng triệu bản ghi, nên sử dụng paginate() hoặc chunk() để tối ưu hiệu năng.

find()

Lấy dữ liệu theo khóa chính.

Ví dụ:

$post = Post::find(1);

Laravel sẽ tìm bản ghi có:

id = 1

Nếu tìm thấy:

echo $post->title;

Nếu không tồn tại:

$post

sẽ nhận giá trị:

null

first()

Lấy bản ghi đầu tiên:

$post = Post::first();

Hoặc:

$post = Post::latest()->first();

Thường dùng khi chỉ cần lấy một bản ghi duy nhất.

update()

Cập nhật dữ liệu:

$post = Post::find(1);

$post->update([
    'title' => 'Laravel 12 LTS'
]);

Laravel sẽ tự động cập nhật bản ghi có id = 1.

Có thể cập nhật nhiều cột cùng lúc:

$post->update([
    'title' => 'Laravel',
    'content' => 'Nội dung mới'
]);

delete()

Xóa dữ liệu:

$post = Post::find(1);

$post->delete();

Laravel sẽ xóa bản ghi tương ứng khỏi cơ sở dữ liệu.

Tạo Model rồi lưu

Ngoài create(), có thể tạo đối tượng trước:

$post = new Post();

$post->title = "Laravel";
$post->content = "Bài viết mới";
$post->category_id = 1;

$post->save();

Phương thức:

save()

sẽ thêm dữ liệu nếu đối tượng chưa tồn tại.

Cập nhật bằng save()

Ví dụ:

$post = Post::find(1);

$post->title = "Laravel Framework";

$post->save();

save() sẽ tự động nhận biết đây là bản ghi đã tồn tại và thực hiện cập nhật.

Kiểm tra dữ liệu tồn tại

Trước khi cập nhật hoặc xóa nên kiểm tra:

$post = Post::find(100);

if ($post) {
    $post->delete();
}

Điều này giúp tránh lỗi khi bản ghi không tồn tại.

findOrFail()

Laravel còn cung cấp:

$post = Post::findOrFail(1);

Nếu không tìm thấy dữ liệu, Laravel sẽ tự động trả về lỗi 404 Not Found.

Đây là cách được sử dụng rất nhiều trong các Controller.

Ví dụ hoàn chỉnh

use App\Models\Post;

// Thêm
Post::create([
    'title' => 'Laravel 12',
    'content' => 'Eloquent ORM',
    'category_id' => 1
]);

// Lấy tất cả
$posts = Post::all();

// Lấy theo ID
$post = Post::find(1);

// Cập nhật
$post->update([
    'title' => 'Laravel Framework'
]);

// Xóa
$post->delete();

Chỉ với vài dòng mã, chúng ta đã thực hiện đầy đủ các thao tác CRUD mà không cần viết SQL.

Khi nào nên dùng từng phương thức?

Một số lưu ý

• create() yêu cầu khai báo $fillable hoặc $guarded.

• Không nên dùng all() với bảng có quá nhiều dữ liệu.

• Luôn kiểm tra dữ liệu tồn tại trước khi cập nhật hoặc xóa, hoặc sử dụng findOrFail().

• Ưu tiên sử dụng Eloquent thay vì viết SQL thủ công để mã nguồn dễ đọc và dễ bảo trì.

Tổng kết

Trong bài học này, chúng ta đã thực hiện đầy đủ bốn thao tác CRUD bằng Eloquent ORM:

• Thêm dữ liệu với create().

• Lấy dữ liệu bằng all(), find() và first().

• Cập nhật dữ liệu với update() và save().

• Xóa dữ liệu bằng delete().

• Xử lý trường hợp không tìm thấy dữ liệu với findOrFail().

Đến đây, bạn đã có thể thao tác với cơ sở dữ liệu theo phong cách hướng đối tượng mà không cần viết các câu lệnh SQL.

Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học Query Builder, tìm hiểu các phương thức như where(), orWhere(), orderBy(), latest() và paginate() để xây dựng các truy vấn linh hoạt, tối ưu và phù hợp với những ứng dụng có lượng dữ liệu lớn.

x1

Sau khi hoàn thành phần Database, chúng ta đã biết cách tạo bảng (Migration), thêm dữ liệu mẫu (Seeder) và sinh dữ liệu giả bằng Factory.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm này chúng ta vẫn chưa thực sự làm việc với dữ liệu trong ứng dụng.

Trong Laravel, việc thao tác với cơ sở dữ liệu được thực hiện thông qua Eloquent ORM và thành phần quan trọng nhất chính là Model.

Model là gì?

Model là lớp đại diện cho một bảng trong cơ sở dữ liệu.

Có thể hiểu đơn giản:

• Một Model ↔ Một bảng (Table)

• Một đối tượng Model ↔ Một bản ghi (Record)

Ví dụ:

Nhờ Model, chúng ta không cần viết các câu lệnh SQL thông thường mà vẫn có thể truy vấn và thao tác dữ liệu theo phong cách hướng đối tượng.

Eloquent ORM là gì?

ORM (Object Relational Mapping) là kỹ thuật ánh xạ giữa đối tượng và cơ sở dữ liệu.

Thay vì viết:

SELECT * FROM posts;

Laravel cho phép:

Post::all();

Hay thay vì:

INSERT INTO posts (...)

chúng ta chỉ cần:

Post::create([
    // dữ liệu
]);

Đây là lý do Eloquent trở thành một trong những điểm mạnh của Laravel.

Tạo Model

Laravel hỗ trợ tạo Model bằng Artisan.

Ví dụ:

php artisan make:model Post

Laravel sẽ tạo:

app/
└── Models/
    └── Post.php

Nếu muốn tạo luôn Migration và Factory:

php artisan make:model Post -mf

Hoặc tạo đầy đủ Controller, Migration, Factory và Seeder:

php artisan make:model Post -mfsc

Các tùy chọn này giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian khi phát triển dự án.

Cấu trúc Model

Ví dụ Model Post:

namespace App\Models;

use Illuminate\Database\Eloquent\Model;

class Post extends Model
{
    //
}

Model kế thừa từ:

Illuminate\Database\Eloquent\Model

Nhờ đó chúng ta có thể sử dụng toàn bộ tính năng của Eloquent ORM.

Quy ước tên bảng

Laravel mặc định tự suy ra tên bảng từ tên Model.

Ví dụ:

Laravel sẽ tự động thêm chữ s ở cuối tên Model.

Vì vậy, Model Post sẽ làm việc với bảng posts mà không cần cấu hình thêm.

Khai báo Table

Trong một số trường hợp, tên bảng không theo quy ước của Laravel.

Ví dụ:

tbl_posts

Khi đó cần khai báo:

protected $table = 'tbl_posts';

Laravel sẽ sử dụng bảng này thay vì bảng mặc định.

Primary Key

Laravel mặc định sử dụng khóa chính:

id

Nếu bảng sử dụng khóa chính khác:

protected $primaryKey = 'post_id';

Eloquent sẽ tự động sử dụng khóa này trong các thao tác truy vấn.

Fillable

Đây là một trong những thuộc tính quan trọng nhất của Model.

Ví dụ:

protected $fillable = [
    'title',
    'content',
    'category_id'
];

fillable là danh sách các cột được phép gán dữ liệu hàng loạt (Mass Assignment).

Ví dụ:

Post::create([
    'title' => 'Laravel 12',
    'content' => '...',
    'category_id' => 1
]);

Nếu một cột không nằm trong fillable, Laravel sẽ không cho phép ghi dữ liệu bằng create() hoặc update() theo dạng mảng.

Đây là cơ chế bảo vệ giúp tránh việc ghi nhầm hoặc ghi trái phép vào các cột quan trọng.

Guarded

Ngược lại với fillable, thuộc tính guarded dùng để chỉ định những cột không được phép gán hàng loạt.

Ví dụ:

protected $guarded = [
    'id'
];

Hoặc:

protected $guarded = [];

Điều này có nghĩa là tất cả các cột đều có thể được gán dữ liệu.

Cách này thường chỉ nên sử dụng trong các dự án nhỏ hoặc khi bạn hiểu rõ dữ liệu được xử lý.

Fillable hay Guarded?

Thông thường, bạn chỉ nên sử dụng một trong hai.

Ví dụ an toàn:

protected $fillable = [
    'title',
    'content',
    'category_id'
];

Thay vì:

protected $guarded = [];

Trong các dự án thực tế, fillable thường được ưu tiên hơn vì giúp kiểm soát dữ liệu tốt hơn và giảm nguy cơ phát sinh lỗ hổng bảo mật.

Ví dụ Model hoàn chỉnh

class Post extends Model
{
    protected $fillable = [
        'title',
        'content',
        'category_id'
    ];
}

Đây là cấu hình phổ biến trong hầu hết các dự án Laravel.

Một số quy ước của Eloquent

Laravel mặc định:

• Model nằm trong app/Models.

• Tên Model viết ở dạng số ít (Post, User, Category).

• Tên bảng ở dạng số nhiều (posts, users, categories).

• Khóa chính là id.

• Có hai cột thời gian:

  • created_at

  • updated_at

Nhờ các quy ước này, lập trình viên rất ít khi phải cấu hình thêm.

Tổng kết

Trong bài học này, chúng ta đã tìm hiểu:

• Model là gì.

• Eloquent ORM hoạt động như thế nào.

• Tạo Model bằng Artisan.

• Quy ước tên bảng trong Laravel.

• Khai báo bảng bằng $table.

• Khai báo khóa chính bằng $primaryKey.

• Thuộc tính $fillable.

• Thuộc tính $guarded.

• Khi nào nên dùng fillable và guarded.

Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ bắt đầu thực hiện CRUD bằng Eloquent, học cách thêm, lấy, cập nhật và xóa dữ liệu thông qua các phương thức như create(), all(), find(), update() và delete() mà không cần viết câu lệnh SQL.

x1

Ở bài trước, chúng ta đã học cách sử dụng Seeder để thêm dữ liệu mẫu vào Database. 

Tuy nhiên, nếu cần tạo hàng trăm hoặc hàng nghìn bản ghi thì việc tự viết từng dữ liệu sẽ rất mất thời gian.

Laravel cung cấp Factory kết hợp với Faker để sinh dữ liệu giả (Fake Data) một cách tự động. 

Đây là công cụ được sử dụng rất phổ biến trong quá trình phát triển và kiểm thử ứng dụng.

Factory là gì?

Factory là lớp dùng để định nghĩa cách tạo dữ liệu mẫu cho một Model.

Thay vì tự nhập:

• 100 người dùng

• 500 bài viết

• 2.000 bình luận

chúng ta chỉ cần yêu cầu Factory tạo dữ liệu và Laravel sẽ tự động sinh các bản ghi với thông tin ngẫu nhiên.

Faker là gì?

Faker là thư viện được Laravel tích hợp sẵn để tạo dữ liệu giả.

Ví dụ Faker có thể sinh:

• Họ tên

• Email

• Địa chỉ

• Số điện thoại

• Ngày tháng

• Văn bản ngẫu nhiên

• Hình ảnh (URL)

• Số tiền

• Và nhiều loại dữ liệu khác

Nhờ Faker, dữ liệu mẫu trông giống dữ liệu thật hơn, giúp việc kiểm thử trở nên hiệu quả.

Tạo Factory

Laravel hỗ trợ tạo Factory bằng Artisan:

php artisan make:factory PostFactory

Nếu đã có Model, bạn nên tạo Factory cùng với Model:

php artisan make:model Post -mf

Tùy chọn:

• -m: tạo Migration.

• -f: tạo Factory.

Laravel sẽ tạo file:

database/
└── factories/
    └── PostFactory.php

Định nghĩa dữ liệu mẫu

Ví dụ:

public function definition(): array
{
    return [
        'title' => fake()->sentence(),
        'content' => fake()->paragraph(),
    ];
}

Trong đó:

• sentence() tạo tiêu đề ngẫu nhiên.

• paragraph() tạo đoạn văn bản.

• fake() là đối tượng Faker được Laravel cung cấp.

Một số hàm Faker thường dùng

Tên:

fake()->name()

Email:

fake()->email()

Tên người dùng:

fake()->userName()

Địa chỉ:

fake()->address()

Số điện thoại:

fake()->phoneNumber()

Tiêu đề:

fake()->sentence()

Đoạn văn:

fake()->paragraph()

Nhiều đoạn văn:

fake()->paragraphs(3, true)

Số ngẫu nhiên:

fake()->numberBetween(1,100)

Ngày:

fake()->date()

Boolean:

fake()->boolean()

Những hàm này đáp ứng hầu hết nhu cầu tạo dữ liệu mẫu trong quá trình phát triển.

Tạo dữ liệu bằng Factory

Sau khi định nghĩa Factory, có thể tạo dữ liệu bằng Seeder:

Post::factory()->count(20)->create();

Laravel sẽ tự động tạo 20 bài viết và lưu vào Database.

Có thể tạo nhiều hơn:

User::factory()->count(100)->create();

Hoặc:

Category::factory()->count(10)->create();

Kết hợp với DatabaseSeeder

Ví dụ:

public function run(): void
{
    User::factory()->count(10)->create();

    Category::factory()->count(5)->create();

    Post::factory()->count(50)->create();
}

Sau đó chạy:

php artisan migrate:fresh --seed

Laravel sẽ:

• Tạo lại Database.

• Chạy Migration.

• Sinh toàn bộ dữ liệu mẫu.

Đây là quy trình rất phổ biến trong các dự án thực tế.

Factory và Relationship

Factory còn có thể tạo dữ liệu liên kết.

Ví dụ:

Post::factory()
    ->count(30)
    ->for(User::factory())
    ->create();

Laravel sẽ:

• Tạo User.

• Tạo 30 bài viết.

• Tự động gán user_id.

Sau này khi học Relationship, chúng ta sẽ khai thác tính năng này nhiều hơn.

chính xác hơn là:

• Bảng posts phải có cột user_id (khóa ngoại) thì mới dùng được ->for(User::factory()).

Ví dụ migration của posts:

Schema::create('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('user_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->string('title');
    $table->text('content');
    $table->timestamps();
});

// Post.php
public function user()
{
    return $this->belongsTo(User::class);
}

// User.php
public function posts()
{
    return $this->hasMany(Post::class);
}

Sau đó đoạn này sẽ hoạt động.

Nhưng tối ưu hơn mỗi post có user_id ngẫu nhiên.

use App\Models\User;
use Illuminate\Database\Eloquent\Factories\Factory;

/**
 * @extends Factory Model
 */
class PostFactory extends Factory
{
    /**
     * Define the model's default state.
     *
     * @return array string, mixed
     */
    public function definition(): array
    {
        return [
            //Định nghĩa dữ liệu mẫu
            'title' => fake()->sentence(),
            'content' => fake()->paragraph(),
            'user_id' => fn () => User::query()->inRandomOrder()->value('id'),
        ];
    }
}

và bỏ dòng

->for(User::factory())

Factory Sequence

Đôi khi cần tạo dữ liệu theo thứ tự thay vì hoàn toàn ngẫu nhiên.

Ví dụ:

User::factory()
    ->count(3)
    ->sequence(
        ['role' => 'Admin'],
        ['role' => 'Editor'],
        ['role' => 'User']
    )
    ->create();

Factory sẽ lần lượt tạo các vai trò theo đúng thứ tự đã khai báo.

Một số lưu ý

• Factory chỉ nên dùng để tạo dữ liệu phục vụ phát triển và kiểm thử.

• Không sử dụng dữ liệu giả trên hệ thống đang vận hành thực tế.

• Có thể kết hợp Factory với Seeder để khởi tạo dữ liệu nhanh chóng.

• Nên định nghĩa Factory cho các Model chính như User, Category, Post và Comment.

Tổng kết

Trong bài học này, chúng ta đã tìm hiểu:

• Factory là gì.

• Faker là gì.

• Tạo Factory bằng Artisan.

• Định nghĩa dữ liệu mẫu.

• Các hàm Faker phổ biến.

• Sinh dữ liệu bằng Factory.

• Kết hợp Factory với Seeder.

• Tạo dữ liệu có quan hệ giữa các Model.

• Sử dụng Sequence để tạo dữ liệu theo thứ tự.

Đến đây, chúng ta đã hoàn thành phần Database của khóa học.

Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ bước sang phần Eloquent ORM, tìm hiểu về Model, cách Laravel làm việc với bảng dữ liệu và cách thao tác với cơ sở dữ liệu theo phong cách hướng đối tượng thay vì viết các câu lệnh SQL thủ công.

💡 Gợi ý thực hành sau bài học

Tạo dữ liệu mẫu cho dự án Blog:

• 10 người dùng (User)

• 5 danh mục (Category)

• 100 bài viết (Post)

• Mỗi bài viết được gán ngẫu nhiên cho một người dùng và một danh mục.

Sau đó chạy:

php artisan migrate:fresh --seed

Khi hoàn thành, học viên sẽ có một cơ sở dữ liệu đầy đủ dữ liệu mẫu để tiếp tục học Eloquent ORM, CRUD và Relationship mà không cần nhập dữ liệu thủ công.

x1

Ở bài trước, chúng ta đã học cách tạo bảng bằng Migration. 

Tuy nhiên, sau khi tạo xong Database, các bảng vẫn hoàn toàn trống.

Trong quá trình phát triển, việc nhập dữ liệu thủ công bằng phpMyAdmin hoặc viết từng câu lệnh SQL sẽ rất mất thời gian.

Laravel cung cấp Seeder để tự động thêm dữ liệu mẫu (Sample Data) vào cơ sở dữ liệu chỉ với một vài lệnh đơn giản.

Seeder là gì?

Seeder là các lớp PHP dùng để chèn dữ liệu vào Database.

Seeder thường được sử dụng để:

• Tạo dữ liệu mẫu phục vụ phát triển.

• Khởi tạo dữ liệu mặc định cho hệ thống.

• Tạo tài khoản quản trị đầu tiên.

• Hỗ trợ kiểm thử ứng dụng.

Thay vì nhập từng bản ghi bằng tay, bạn chỉ cần chạy Seeder và Laravel sẽ tự động thêm dữ liệu.

Thư mục Seeder

Tất cả Seeder được lưu trong:

database/
└── seeders/

Ngay khi tạo dự án Laravel, bạn sẽ thấy sẵn file:

DatabaseSeeder.php

Đây là Seeder gốc, có nhiệm vụ gọi các Seeder khác.

Tạo Seeder

Để tạo Seeder mới, sử dụng Artisan:

php artisan make:seeder CategorySeeder

Laravel sẽ tạo:

database/seeders/CategorySeeder.php

Bên trong file sẽ có phương thức:

public function run(): void
{
    //
}

Mọi dữ liệu cần thêm vào Database sẽ được viết trong phương thức run().

Thêm dữ liệu bằng DB Facade

Ví dụ tạo dữ liệu cho bảng categories:

use Illuminate\Support\Facades\DB;

public function run(): void
{
    DB::table('categories')->insert([
        'name' => 'Laravel',
        'created_at' => now(),
        'updated_at' => now(),
    ]);
}

Khi chạy Seeder, Laravel sẽ thêm một bản ghi vào bảng categories.

Thêm nhiều bản ghi

Có thể thêm nhiều dữ liệu cùng lúc:

DB::table('categories')->insert([
    [
        'name' => 'Laravel',
        'created_at' => now(),
        'updated_at' => now(),
    ],
    [
        'name' => 'PHP',
        'created_at' => now(),
        'updated_at' => now(),
    ],
    [
        'name' => 'MySQL',
        'created_at' => now(),
        'updated_at' => now(),
    ],
]);

Cách này nhanh hơn so với việc gọi insert() nhiều lần.

Chạy Seeder

Nếu database chưa có bảng categories thì không được chạy Seeder trước.

Thứ tự đúng trong Laravel luôn là:

Migration  →  Migrate  →  Seeder

Tức là:

1. Tạo migration

php artisan make:migration create_categories_table

2. Viết migration

public function up(): void
{
    Schema::create('categories', function (Blueprint $table) {
        $table->id();
        $table->string('name');
        $table->timestamps();
    });
}

3. Chạy migration

php artisan migrate

Lúc này database mới có bảng categories.

4. Sau đó mới chạy Seeder

php artisan db:seed --class=CategorySeeder

Laravel sẽ thực hiện phương thức run() trong CategorySeeder.

Nếu chạy thành công, dữ liệu sẽ xuất hiện trong bảng categories.

DatabaseSeeder

Thông thường, một dự án có rất nhiều Seeder như:

• UserSeeder

• CategorySeeder

• PostSeeder

• RoleSeeder

Thay vì chạy từng Seeder, chúng ta đăng ký chúng trong DatabaseSeeder.

Ví dụ:

public function run(): void
{
    $this->call([
        CategorySeeder::class,
        UserSeeder::class,
        PostSeeder::class,
    ]);
}

Sau đó chỉ cần chạy:

php artisan db:seed

Laravel sẽ tự động gọi toàn bộ Seeder đã khai báo.

Kết hợp Migration và Seeder

Trong quá trình phát triển, chúng ta thường muốn:

1. Xóa toàn bộ bảng.

2. Tạo lại Database.

3. Thêm dữ liệu mẫu.

Laravel hỗ trợ chỉ với một lệnh:

php artisan migrate:fresh --seed

Lệnh này sẽ:

• Xóa tất cả bảng.

• Chạy lại toàn bộ Migration.

• Chạy DatabaseSeeder.

Đây là lệnh được sử dụng rất thường xuyên trong quá trình phát triển.

Seeder và Faker

Seeder thường được kết hợp với Faker để sinh dữ liệu ngẫu nhiên.

Ví dụ:

• 100 người dùng.

• 1.000 bài viết.

• 500 bình luận.

Trong bài học tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu Factory, công cụ giúp tạo dữ liệu giả một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp.

Một số lưu ý

• Không nên sử dụng Seeder để nhập dữ liệu thực tế của khách hàng.

• Chỉ thêm các dữ liệu mặc định hoặc dữ liệu phục vụ phát triển và kiểm thử.

• Có thể sử dụng Seeder để tạo tài khoản quản trị mặc định cho dự án.

• Khi làm việc nhóm, nên đưa Seeder vào hệ thống quản lý mã nguồn để mọi thành viên có cùng dữ liệu khởi tạo.

Tổng kết

Trong bài học này, chúng ta đã tìm hiểu:

• Seeder là gì.

• Tạo Seeder bằng Artisan.

• Thêm dữ liệu bằng DB::table()->insert().

• Chạy Seeder riêng lẻ.

• Quản lý nhiều Seeder với DatabaseSeeder.

• Kết hợp Migration và Seeder bằng php artisan migrate:fresh --seed.

• Vai trò của Seeder trong phát triển và kiểm thử ứng dụng.

Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học Factory, sử dụng Faker để tạo hàng trăm hoặc hàng nghìn bản ghi dữ liệu ngẫu nhiên chỉ với vài dòng mã, giúp việc kiểm thử và phát triển ứng dụng trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn.

💡 Gợi ý thực hành sau bài học:

Cho học viên tạo 3 Seeder:

• CategorySeeder → thêm 5 danh mục.

• UserSeeder → thêm 1 tài khoản quản trị.

• PostSeeder → thêm 10 bài viết mẫu.

Sau đó đăng ký cả 3 trong DatabaseSeeder và chạy:

php artisan migrate:fresh --seed

Đây là quy trình mà hầu hết các dự án Laravel thực tế đều sử dụng khi khởi tạo dữ liệu cho môi trường phát triển.

x1

Ở bài trước, chúng ta đã kết nối thành công Laravel với MySQL và chạy các Migration mặc định của hệ thống. 

Trong bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn về Migration – một trong những tính năng quan trọng nhất của Laravel.

Thay vì tạo bảng trực tiếp bằng phpMyAdmin, Laravel cho phép chúng ta quản lý toàn bộ cấu trúc cơ sở dữ liệu bằng mã nguồn. 

Điều này giúp dự án dễ bảo trì, dễ chia sẻ và đồng bộ giữa các thành viên trong nhóm.

Migration là gì?

Migration là các file PHP dùng để tạo hoặc thay đổi cấu trúc cơ sở dữ liệu.

Có thể xem Migration như "lịch sử thay đổi" của Database. Mỗi khi cần tạo bảng mới, thêm cột hoặc xóa cột, chúng ta chỉ cần tạo một Migration mới thay vì chỉnh sửa trực tiếp trên cơ sở dữ liệu.

Nhờ vậy, mọi thay đổi đều được lưu lại và có thể hoàn tác khi cần.

Tạo Migration

Để tạo một Migration mới, sử dụng Artisan:

php artisan make:migration create_posts_table

Sau khi chạy lệnh, Laravel sẽ tạo một file trong thư mục:

database/
└── migrations/

Tên file sẽ có dạng:

2026_07_08_101530_create_posts_table.php

Phần thời gian ở đầu giúp Laravel biết thứ tự thực thi các Migration.

💡 Chú ý

Ở bước này chưa tạo Database (chưa chạy php artisan migrate), nên nếu gõ sai tên migration (ví dụ thiếu chữ s trong posts) thì bạn chỉ cần:

• 🗑️ Xóa file migration mà Laravel vừa tạo trong thư mục database/migrations/.

• ⌨️ Chạy lại đúng lệnh php artisan make:migration ....

Vì migration chưa được thực thi, bạn có thể xóa và tạo lại mà không ảnh hưởng đến cơ sở dữ liệu.

Cấu trúc của Migration

Một Migration gồm hai phương thức chính:

public function up(): void
{
    //
}

public function down(): void
{
    //
}

• up(): Thực hiện thay đổi (tạo bảng, thêm cột...).

• down(): Hoàn tác thay đổi (xóa bảng, xóa cột...).

Laravel sẽ gọi up() khi chạy Migration và gọi down() khi Rollback.

Tạo bảng đầu tiên

Ví dụ tạo bảng posts:

Schema::create('posts', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->string('title');
    $table->text('content');
    $table->timestamps();
});

Ý nghĩa:

• id() tạo khóa chính tự tăng.

• string() tạo cột chuỗi.

• text() dùng cho nội dung dài.

• timestamps() tạo hai cột:

  • created_at

  • updated_at

Sau khi chạy Migration, Laravel sẽ tự động tạo bảng posts.

Các kiểu dữ liệu phổ biến

Laravel hỗ trợ rất nhiều kiểu dữ liệu.

Một số kiểu thường gặp:

$table->string('name');

$table->text('content');

$table->integer('price');

$table->boolean('status');

$table->date('birthday');

$table->timestamp('published_at');

$table->float('score');

$table->decimal('amount',10,2);

Việc lựa chọn đúng kiểu dữ liệu sẽ giúp cơ sở dữ liệu hoạt động hiệu quả hơn.

foreignId()

Trong các dự án thực tế, các bảng thường liên kết với nhau.

Ví dụ:

• Một User có nhiều Post.

• Một Category có nhiều Post.

Laravel hỗ trợ tạo khóa ngoại rất đơn giản:

$table->foreignId('user_id')
      ->constrained()
      ->cascadeOnDelete();

Lệnh trên tương đương với:

• tạo cột user_id

• tạo Foreign Key

• tham chiếu đến bảng users

• tự động xóa dữ liệu liên quan khi User bị xóa.

Nếu tham chiếu đến bảng khác:

$table->foreignId('category_id')
      ->constrained('categories');

Đây là cách được khuyến nghị trong các dự án Laravel hiện đại.

Chạy Migration

Sau khi hoàn thành Migration:

php artisan migrate

Laravel sẽ đọc file Migration mới và thực hiện các thay đổi lên Database.

Những Migration đã chạy sẽ không bị chạy lại.

Rollback Migration

Nếu tạo sai bảng hoặc cần quay lại trạng thái trước đó:

php artisan migrate:rollback

Laravel sẽ gọi phương thức:

down()

để hoàn tác Migration gần nhất.

Làm mới toàn bộ Database

Trong quá trình học tập, đôi khi chúng ta muốn xóa toàn bộ bảng và tạo lại từ đầu.

php artisan migrate:fresh

Lệnh này sẽ:

• Xóa tất cả bảng.

• Chạy lại toàn bộ Migration.

Nếu muốn tạo dữ liệu mẫu luôn:

php artisan migrate:fresh --seed

Lệnh này rất hữu ích trong quá trình phát triển.

Một số quy tắc đặt tên

Laravel có quy ước đặt tên Migration:

create_posts_table

create_categories_table

create_users_table

Khi thêm cột:

add_status_to_posts_table

Đặt tên đúng quy ước giúp người khác dễ hiểu mục đích của Migration.

Những lưu ý khi sử dụng Migration

• Không chỉnh sửa trực tiếp Database nếu dự án đang quản lý bằng Migration.

• Mỗi thay đổi nên tạo một Migration mới thay vì sửa Migration cũ đã được chia sẻ.

• Thường xuyên sao lưu dữ liệu trước khi chạy các lệnh như migrate:fresh.

• Kiểm tra kỹ khóa ngoại để tránh lỗi khi tạo bảng.

Tổng kết

Trong bài học này, chúng ta đã tìm hiểu:

• Migration là gì.

• Cách tạo Migration bằng Artisan.

• Cấu trúc của một file Migration.

• Các kiểu dữ liệu thường dùng.

• Tạo khóa ngoại với foreignId().

• Chạy Migration.

• Rollback Migration.

• Làm mới toàn bộ Database.

Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ học Seeder, sử dụng Faker để tạo dữ liệu mẫu và tự động thêm dữ liệu vào cơ sở dữ liệu, giúp việc phát triển và kiểm thử ứng dụng trở nên nhanh chóng hơn.

x1